Dagboek van een tolk #17: Vragen uit Polen

De telefoon gaat. Een rustige mannenstem. Een agent heeft een Poolse tolk nodig voor een verhoor dat zo begint. De man is op een oproep gekomen en zit naast hem. De vragen komen uit Polen.

„Ik stel ze een voor een, in de volgorde van de lijst”, zegt de agent. „Ik zet u op de luidspreker. Meneer Adrian zit al klaar.”

Ik hoor een stoel en papier. Dan een lage, ietwat hese stem.

„Goedendag. Ik kreeg een brief, dus hier ben ik.”

Ik stel me voor: ik tolk alles wat gezegd wordt, voeg niets toe, laat niets weg en heb een geheimhoudingsplicht. Adrian antwoordt met een kort „goed”. De thee naast mijn toetsenbord dampt nog.

De cautie

De agent begint met de formaliteiten. Hij zegt dat Adrian in deze zaak verdachte is, dat hij geen vragen hoeft te beantwoorden en dat hij een advocaat mag raadplegen, ook nu, vóór de eerste vraag. Ik tolk zin voor zin.

„Een advocaat? Waarom zou ik die nodig hebben? Ik wil het alleen uitleggen.”

„Dat is uw keuze. U kunt er op elk moment anders over denken.”

Adrian zwijgt. Ik hoor vingers op een tafelblad tikken.

„Ik blijf. Stelt u maar uw vragen.”

De agent legt uit waar de vragen vandaan komen. Poolse autoriteiten hebben ze opgesteld. Het gesprek komt in een proces-verbaal, dat gaat naar de afdeling die de samenwerking met het buitenland regelt en vandaar naar Polen. Hij verwijst naar afspraken tussen landen die zulke hulp mogelijk maken. Een naam noemt hij niet.

„Ik stel de vragen en schrijf de antwoorden op. Over de rest beslis ik niet.”

„Dus ze nemen me hier niet mee?”, vraagt Adrian.

„Dit is geen aanhouding. Dit is een verhoor.”

Adrian blaast hoorbaar zijn adem uit.

Werk, huis, rekeningen

De eerste vragen gaan over de jaren 2016 tot en met 2021. Waar werkte u toen? Waar woonde u? Wat betaalde u aan huur? Welke vaste kosten had u? Had u verzekeringen?

„Ik woon hier tien jaar. Eerst via een uitzendbureau, daarna vast in een magazijn. Ik deelde een kamer met een collega, later huurde ik een woning. Huur, stroom, reiskosten, de afbetaling van de auto. En een zorgverzekering, want dat moet hier.”

De agent typt met twee vingers, dat hoor ik, en vraagt of ik even wacht met de volgende zin. Adrian wacht ook, tot hij zegt:

„Hij typt zoals ik in het begin Nederlands sprak.”

Ik tolk het. De agent schiet in de lach en zegt dat het klopt.

„Had u nog andere verzekeringen?”

„Een autoverzekering. Geen levensverzekering.”

„Wat verdiende u toen?”

„Wisselend. De ene keer meer, de andere keer minder. Er was ook een periode dat ik helemaal geen werk had.”

Wist u het?

„Wist u dat u verplicht was alimentatie te betalen?”

„Ja. Er was een vonnis. In het begin betaalde ik wat ik kon.”

„Waarom bent u gestopt met betalen?”

Adrian antwoordt lang niet. De agent wacht en dringt niet aan.

„Zij is verhuisd. Ze had een ander nummer. Ik wist niet naar welke rekening, en ik zelf zat toen…” Zijn stem breekt. „Ik heb geen excuus. Ik vertel hoe het was.”

Ik breng het over zonder het glad te strijken. De agent noteert. Hij vraagt nog of Adrian in die tijd de kinderen op een andere manier geld gaf.

„Soms een pakket met de feestdagen. Overschrijvingen, als ik het had. Een deel van de bewijzen heb ik nog. De rest stond op een rekening die ik heb opgeheven.”

De agent noteert het zoals het is gezegd.

„Wist u dat uw kinderen en hun moeder geld kregen uit het alimentatiefonds (Fundusz Alimentacyjny)?”

„Uit welk fonds? Kreeg zij geld van de staat?”

De agent zegt dat de vraag uit Polen komt en dat hij de details niet kent. Ik weet wat dat fonds is. Ik zeg het niet, want Adrian stelde zijn vraag aan de agent.

In Polen zitten ze daarvoor vast

„Meneer”, zegt Adrian na een tijdje. „Mijn neef zei dat je in Polen voor alimentatie de gevangenis in kunt. Is dat zo?”

Ik tolk. Het getik op het toetsenbord stopt.

„De gevangenis in? Voor alimentatie?” De agent praat langzamer dan daarvoor. „Dat wist ik niet. Dit hoor ik voor het eerst.”

Hij richt zich tot mij.

„Meneer de tolk, is dat zo?”

Ik antwoord in het Nederlands en meteen daarna in het Pools, zodat beiden hetzelfde horen: ik ben tolk, ik kan het recht niet beoordelen en geen advies geven, dit is een vraag voor een advocaat. De agent zegt dat hij het begrijpt en dat hij noteert dat meneer Adrian hiernaar heeft gevraagd.

„Dus zo is het”, zegt Adrian zacht. „Mijn neef had gelijk.”

De laatste vraag

„Vindt u dat u schuldig bent aan het niet betalen van alimentatie?”

De agent herhaalt dat hij niet hoeft te antwoorden.

„De kinderen hebben hier niets aan misdaan. Ik had moeten betalen, al was het weinig. En ik had contact moeten opnemen. Schrijft u maar op dat ik dat vind.”

De agent vraagt of hij dit in precies deze woorden moet opschrijven. Adrian zegt van wel. Daarna leest de agent het proces-verbaal voor in het Nederlands en tolk ik het direct in het Pools, zin voor zin. Bij één zin vraagt Adrian om herhaling. De agent leest hem langzamer voor en ik tolk hem opnieuw. Adrian corrigeert één datum. Ik hoor een pen. Als we ophangen, heeft het gesprek vijfenveertig minuten geduurd. De thee is koud.

De vragen zijn opgesteld door iemand die ik nooit zal horen. De man die ze stelt, kent alleen wat op het papier staat. Degene die antwoordt, kent de achtergrond maar al te goed. Ik zit ertussen en zorg dat elke zin aankomt zoals hij klonk. Wat de Poolse aanklager gaat doen en of Adrian een advocaat belt, weet ik niet.

Goed om te weten

• Negeer een oproep van de politie niet, ook niet als het om een zaak uit Polen gaat. Vraag of u verdachte of getuige bent en vraag om een tolk als uw Nederlands niet volstaat.
• Als verdachte hoeft u geen vragen te beantwoorden en heeft u recht op een advocaat vóór en tijdens het verhoor. Vraag wie de kosten betaalt.
• Zo'n verhoor gebeurt meestal op verzoek van Poolse autoriteiten, via een Europees onderzoeksbevel. Het dient om bewijs te verzamelen, niet om u aan te houden. Lees het proces-verbaal voordat u tekent.
• In Polen is het niet betalen van alimentatie een strafbaar feit (artikel 209 van het Poolse Wetboek van Strafrecht, Kodeks karny). Er staat een boete op, beperking van de vrijheid of gevangenisstraf tot een jaar. Komt de gerechtigde daardoor in de problemen met zijn basisbehoeften, dan tot twee jaar. Krijgen de kinderen geld uit het alimentatiefonds, dan vervolgt de staat ambtshalve.
• Wie een schuld bij het fonds heeft, betaalt de uitgekeerde bedragen met rente terug aan de gemeente (gmina). Vraag het bedrag op bij de gerechtsdeurwaarder (komornik) of de gemeente en vraag naar een regeling. Alleen een rechter kan alimentatie verlagen, niet betalen verandert niets.
• Wie binnen 30 dagen na het eerste verhoor als verdachte de achterstallige alimentatie volledig betaalt, wordt volgens het Poolse wetboek niet gestraft (bij de basisvorm van het delict). Vraag een Poolse advocaat wanneer die termijn in uw zaak begint.

Tot slot

„Vragen uit Polen komen op elk adres in Nederland aan, ook na tien jaar.”