Dziennik tłumacza #17: Pytania z Polski

Dzwoni telefon. Spokojny męski głos po niderlandzku. Policjant potrzebuje tłumacza polskiego do przesłuchania, które zaczyna się za chwilę. Mężczyzna przyszedł na wezwanie i siedzi obok. Pytania przysłano z Polski.

„Zadam je po kolei, tak jak są ponumerowane”, mówi policjant. „Włączę głośnik. Pan Adrian już czeka”.

Słyszę krzesło i szelest papieru. Potem niski, trochę ochrypły głos.

„Dzień dobry. Dostałem pismo, no to jestem”.

Przedstawiam się. Mówię, że będę tłumaczył wszystko, co padnie po obu stronach, niczego nie dodam i niczego nie pominę, a mnie obowiązuje tajemnica zawodowa. Adrian odpowiada krótkim „dobrze”. Herbata obok klawiatury jeszcze paruje.

Pouczenie

Policjant zaczyna od formalności. Mówi, że w tej sprawie Adrian jest podejrzanym, że nie musi odpowiadać na pytania i że może skorzystać z pomocy adwokata, także teraz, przed pierwszym pytaniem. Tłumaczę zdanie po zdaniu.

„Adwokat? Po co mi adwokat? Ja chcę to tylko wyjaśnić”.

„To pana decyzja. Zmienić ją może pan w każdej chwili”.

Adrian milczy. Słyszę stukanie palców o blat.

„Zostaję. Niech pan pyta”.

Policjant dodaje jeszcze, skąd te pytania. Mówi, że zada tylko te, które ma na liście, i nic ponad nie. Napisały je polskie organy. Rozmowa trafi do protokołu, protokół do jednostki, która zajmuje się współpracą z zagranicą, a stamtąd do Polski. Powołuje się na przepisy, które pozwalają państwom pomagać sobie w takich sprawach. Nazwy nie podaje.

„Ja tylko zadaję pytania i spisuję odpowiedzi. O reszcie nie decyduję”.

„Czyli mnie stąd nie zabiorą?”, pyta Adrian.

„To nie jest zatrzymanie. To przesłuchanie”.

Adrian wypuszcza powietrze, tak głośno, że słychać to w słuchawkach.

Praca, mieszkanie, rachunki

Pierwsze pytania dotyczą lat od 2016 do 2021. Gdzie pan wtedy pracował? Gdzie mieszkał? Ile płacił za mieszkanie? Jakie miał stałe koszty? Czy miał jakieś ubezpieczenia?

„Dziesięć lat tu jestem. Najpierw przez agencję, potem na stałe w magazynie. Pokój dzieliłem z kolegą, później wynająłem mieszkanie. Czynsz, prąd, dojazdy, rata za samochód. I ubezpieczenie zdrowotne, bo tu trzeba”.

Policjant pisze dwoma palcami, to słychać. Prosi, żebym poczekał z kolejnym zdaniem. Czekam. Adrian też, a po chwili rzuca:

„Pan pisze jak ja na początku po niderlandzku”.

Tłumaczę. Policjant parska śmiechem i mówi, że to prawda.

„Czy miał pan inne ubezpieczenia?”

„OC do auta. Na życie nie”.

„Czy miał pan wtedy kogoś jeszcze na utrzymaniu?”

„Nikogo. Miałem tylko siebie”.

„Ile pan wtedy zarabiał?”

„Różnie. Raz więcej, raz mniej. Był też czas, że nie miałem pracy w ogóle”.

Czy pan wiedział

„Czy wiedział pan, że ma obowiązek płacić alimenty?”

„Wiedziałem. Był wyrok. Na początku płaciłem, ile mogłem”.

„Dlaczego przestał pan płacić?”

Adrian długo nie odpowiada. Policjant czeka, nie ponagla.

„Ona się przeprowadziła. Zmieniła numer. Nie wiedziałem, na jaki rachunek, a ja sam wtedy…”. Głos mu się łamie. „Nie mam tu wymówki. Powiem, jak było”.

Przekazuję to bez wygładzania. Policjant zapisuje. Pyta jeszcze, czy w tym czasie Adrian przekazywał dzieciom pieniądze w inny sposób.

„Czasem paczka na święta. Przelewy, jak miałem. Część potwierdzeń mam. Reszta była na koncie, które zamknąłem”.

Policjant mówi, że zapisze to tak, jak padło. Pytanie następne.

„Czy wiedział pan, że pana dzieci i ich matka dostawały pieniądze z funduszu alimentacyjnego?”

„Z jakiego funduszu? Ona dostawała pieniądze od państwa?”

Policjant mówi, że pytanie przyszło z Polski i że szczegółów nie zna. Wiem, co to za fundusz. Nie mówię tego. To nie moja rola, a pytanie Adrian zadał policjantowi.

W Polsce za to siedzą

„Panie policjancie”, mówi Adrian po chwili. „Kuzyn mi mówił, że w Polsce za alimenty można iść do więzienia. To prawda?”

Tłumaczę. Stukanie w klawiaturę urywa się.

„Do więzienia? Za alimenty?” Policjant mówi to wolniej niż cokolwiek wcześniej. „Tego nie wiedziałem. Pierwszy raz o tym słyszę”.

Zwraca się do mnie.

„Panie tłumaczu, czy to prawda?”

Odpowiadam po niderlandzku, a zaraz potem po polsku, żeby obaj usłyszeli to samo: jestem tłumaczem, nie mogę oceniać prawa ani doradzać, to pytanie do adwokata. Policjant mówi, że rozumie, i że zapisze, iż pan Adrian o to pytał.

„No tak”, mówi cicho Adrian. „Czyli kuzyn miał rację”.

Ostatnie pytanie

„Czy uważa pan, że jest winny niepłacenia alimentów?”

Policjant powtarza, że może nie odpowiadać. Adrian oddycha ciężko.

„Dzieci w tym nie zawiniły. Ja powinienem był płacić, choćby po trochu. I powinienem był się odezwać. Niech pan zapisze, że tak uważam”.

Policjant pyta, czy ma to zapisać dokładnie tymi słowami. Adrian mówi, że tak.

Potem policjant czyta protokół po niderlandzku, a ja tłumaczę go na bieżąco po polsku, zdanie po zdaniu. Przy jednym zdaniu Adrian prosi o powtórzenie. Policjant czyta je wolniej, a ja tłumaczę jeszcze raz. Adrian poprawia jedną datę. Słyszę długopis. Kiedy się rozłączamy, połączenie trwało czterdzieści pięć minut. Herbata jest zimna.

Pytania ułożył ktoś, kogo nigdy nie usłyszę. Zadaje je człowiek, który zna z nich tylko to, co jest na kartce. Odpowiada ten, kto zna ich tło aż za dobrze. Ja siedzę pomiędzy i pilnuję, żeby każde zdanie doszło do drugiej strony takie, jakie padło. Nie wiem, co zrobi prokurator ani czy Adrian zadzwoni do adwokata.

Warto wiedzieć

• Wezwania na policję nie ignoruj, nawet jeśli dotyczy sprawy z Polski. Zapytaj, czy jesteś podejrzanym czy świadkiem, i poproś o tłumacza, jeśli niderlandzki nie wystarcza.
• Jako podejrzany nie musisz odpowiadać na pytania i masz prawo do adwokata przed przesłuchaniem i podczas niego. Zapytaj policję, kto pokrywa koszty adwokata.
• Takie przesłuchanie jest zwykle wykonywane na wniosek polskich organów, w ramach europejskiego nakazu dochodzeniowego. Służy zebraniu dowodów, nie zatrzymaniu. Protokół trafia do Polski, tam toczy się sprawa. Przeczytaj protokół przed podpisaniem i sprawdź daty.
• W Polsce niealimentacja jest przestępstwem (art. 209 Kodeksu karnego). Grozi grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do roku, a gdy osoba uprawniona zostaje narażona na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb, do dwóch lat. Gdy dzieci dostają świadczenia z funduszu alimentacyjnego, sprawa jest ścigana z urzędu.
• Zachowaj pismo z wezwania oraz potwierdzenia przelewów z lat, których dotyczy sprawa. Brak dowodu płatności jest później trudny do wyjaśnienia.
• Dłużnik zwraca gminie to, co wypłacono z funduszu, razem z odsetkami. Sprawdź kwotę u komornika lub w gminie i zapytaj o możliwość ugody. Obniżyć alimenty może tylko sąd, samo niepłacenie niczego nie zmienia.
• Kodeks przewiduje, że kto w ciągu 30 dni od pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego zapłaci zaległe alimenty w całości, nie podlega karze (przy podstawowej odmianie przestępstwa). Zapytaj polskiego adwokata, od kiedy ten termin biegnie w twojej sprawie.

Na koniec

„Pytania z Polski potrafią dojść pod każdy adres w Holandii, także po dziesięciu latach.”