Poolse TolkDirect
Instytucje

Gdzie Polacy w Niderlandach mogą znaleźć pomoc: numer na czas kryzysu

Trzy organizacje, do których po polsku trafia się z bezdomnością, długami i kłopotami w rodzinie. Kto im pomaga, jak to wygląda w praktyce i kiedy zgłosić się samemu.

13 listopada 20269 min czytaniaAutor: Marcin Kowalski
Gdzie Polacy w Niderlandach mogą znaleźć pomoc: numer na czas kryzysu

Tłumaczę przez telefon kilka razy dziennie: dla policji, szpitali, gmin (gemeente), adwokatów. Po kilku latach słyszy się w słuchawce więcej niż same słowa. Słychać, że ktoś nie spał od dwóch nocy albo że czyta z kartki, bo wstydzi się mówić własnym głosem. Zdarza się też, że po właściwej rozmowie ktoś po holenderskiej stronie dodaje jeszcze jedno zdanie: że poprosi o kontakt organizację, która mówi po polsku.

Nazwy tych organizacji przewijają się w moich rozmowach dość często. Żadnej rozmowy nie opowiem, bo obowiązuje mnie tajemnica zawodowa. Mogę za to zajrzeć na ich strony i sprawdzić, kim się zajmują, kogo przyjmują i jak tam trafić. Opisuję trzy: fundację Barka, Centrum voor Poolse Gezinnen (Centrum Polskich Rodzin) w Roosendaal i Pomoc Holandia w Tilburgu. To nie jedyne adresy dla Polaka w kłopocie, ale każdy z nich zajmuje się czymś innym i do każdego prowadzi inna droga.

Skąd taka potrzeba

Polaków w Niderlandach jest dużo i są tu od dawna. Według CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek, holenderskiego urzędu statystycznego) 1 stycznia 2026 roku mieszkało w kraju 244 835 osób o polskim pochodzeniu. Z tego 190 458 urodziło się w Polsce, a około 54 tysięcy to osoby urodzone już w Niderlandach, które CBS przypisuje do Polski ze względu na pochodzenie rodziców. Liczba urodzonych w Polsce nieznacznie spadła w porównaniu z rokiem poprzednim (191 301), ale to nadal największa europejska grupa wśród mieszkańców urodzonych za granicą. Jest nią od 2017 roku. W 2003 roku było tych osób około 20 tysięcy.

To liczby z rejestrów gmin, więc obejmują tylko tych, którzy się zameldowali. Ilu Polaków pracuje i mieszka w Niderlandach bez wpisu do gminnego rejestru ludności (BRP, czyli Basisregistratie Personen), tego nikt dokładnie nie wie, a świeżego szacunku dla samych Polaków nie znalazłem. Istnieje za to szacunek dla wszystkich pracujących obywateli Unii Europejskiej: według CBS Migrantenmonitor (raportu CBS o sytuacji migrantów; stan na grudzień 2020 roku) około 200 tysięcy z 550 tysięcy takich pracowników nie było wpisanych do BRP. Przytacza go Adviesraad Migratie (Rada Doradcza ds. Migracji), organ doradczy do spraw migracji.

Jak się traci dach nad głową

Bezdomność w Niderlandach dotyka bardzo różnych ludzi. CBS oszacował, że 1 stycznia 2024 roku bez dachu nad głową było około 33 tysięcy osób w wieku od 18 do 65 lat. To najnowsze dane tego urzędu, jakie znalazłem. Jedna trzecia z nich urodziła się w Niderlandach, tak samo jak ich rodzice. Około 9 procent, czyli 2,9 tysiąca, urodziło się w innym europejskim kraju niż Niderlandy. CBS nie wyodrębnia tu narodowości, a kategoria obejmuje całą Europę, więc nie wiadomo, ilu z nich to Polacy.

Więcej mówią badania, w których uczestniczyła sama Barka. Raport holenderskiego instytutu badawczego IVO z lipca 2021 roku, przygotowany z Barką i amsterdamską organizacją De Regenboog Groep, przytacza szacunek z 2021 roku: od 2500 do 3000 bezdomnych migrantów z UE w całym kraju. Zdecydowana większość to Polacy i Rumuni, mężczyźni około czterdziestki. W danych Barki z 2020 roku, obejmujących 1666 osób, mniej więcej trzy czwarte pochodziło z Polski.

Mechanizm opisują autorzy raportu dość jednoznacznie. Agencje pracy tymczasowej (uitzendbureau) oferują często pracę, mieszkanie, dojazd i ubezpieczenie zdrowotne w jednym pakiecie. Kiedy znika praca, razem z nią znika łóżko. Dochodzi do tego brak bliskich w pobliżu, słaba znajomość języka i własnych praw oraz alkohol i narkotyki, które według autorów mocno przyczyniają się do powstawania i pogłębiania problemów. Część tych ludzi miała kłopoty jeszcze w Polsce, a w raporcie ta grupa wydaje się przeważać. Barka w sprawozdaniu za 2025 rok pisze o tym samym: praca elastyczna, mieszkanie przypisane do pracodawcy i wąski krąg znajomych sprawiają, że po utracie pracy mieszkanie, dochód i ubezpieczenie znikają bardzo szybko.

Barka: ulica, dworzec, schronisko

Barka powstała w Polsce w 1989 roku, a w Niderlandach działa od 2012. Pomaga osobom bezdomnym lub zagrożonym bezdomnością, głównie z Europy Środkowej i Wschodniej, często takim, które przyjechały do pracy. Jej zespoły, stałe i mobilne, szukają ludzi tam, gdzie oni są: na ulicy, na dworcach, w parkach i w schroniskach. Każdy zespół tworzą pracownik socjalny i „leader”, czyli osoba, która sama przeszła przez bezdomność i uzależnienie, a dziś pomaga innym. Rozmawia się w ich języku.

Poza ulicą Barka prowadzi Centra Wsparcia i Informacji (Support- en Informatiecentrum) w Utrechcie, Hadze i Eindhoven, z określonymi godzinami otwarcia. Zakres pomocy jest szeroki: zameldowanie w BRP albo wpis do rejestru osób niezameldowanych (RNI, czyli Registratie Niet-Ingezetenen), numer BSN (burgerservicenummer, czyli numer identyfikacyjny, odpowiednik PESEL), DigiD (osobisty login do portali urzędowych), zasiłki (chorobowy, WW czyli zasiłek dla bezrobotnych, bijstand czyli zasiłek socjalny), szukanie pracy, proste plany spłat zadłużenia, zapisanie do lekarza rodzinnego (huisarts), a przy przemocy domowej i uzależnieniu pomoc w dotarciu do wyspecjalizowanych służb. Jest też porada prawna po niderlandzku, angielsku i polsku, na przykład przy sporze z pracodawcą albo zwolnieniu. Bezpłatną pomoc psychologiczną dla osób w trudnej sytuacji, które są obywatelami Polski, finansuje według strony polska ambasada.

Program „Reconnection” prowadzi z kolei do pracy w Niderlandach albo do powrotu do kraju, gdzie na człowieka czeka rodzina, ośrodek leczenia uzależnień albo jedna ze wspólnot Barki w Polsce. Według sprawozdania za 2025 rok zespoły Barki rozmawiały w Niderlandach i w Belgii z ponad 7200 osób, a 1311 osób wróciło do kraju pochodzenia, z czego 60 procent stanowili Polacy.

Barka mówi też otwarcie, czego nie robi. Nie ma własnego schroniska ani mieszkań w Niderlandach. Pomaga trafić do opieki, z której dana osoba może skorzystać, a to zależy od jej uprawnień (na przykład od historii pracy w Niderlandach). Jeśli ich nie ma, w niektórych gminach działają specjalne krótkoterminowe schroniska dla obywateli UE, a dostęp zależy od miejsca pobytu. W kwietniu 2026 roku Barka opisała nowe schronisko nocne w Hadze, Shelter 070, w którym prowadzi uczestników. Pobyt trwa tam do trzech tygodni. Strona przyznaje też wprost, że Barka nie jest oficjalnym tłumaczem ustnym. Pomaga w porozumieniu, jeśli bariera językowa blokuje powrót do normalnego życia, ale to nie ta sama praca, co moja.

Do kontaktu zachęca każdego, kto jest bezdomny lub kogo to czeka: wystarczy napisać lub zadzwonić do zespołu w swoim mieście albo wypełnić formularz na stronie. Coraz więcej organizacji, jak pisze sama Barka, kieruje do jej zespołów trudne przypadki.

Dwie organizacje od domu i rodziny

Dwa pozostałe adresy pracują w domach rodzin, tam gdzie życie się komplikuje, a urzędowa pomoc rozbija się o język.

Centrum voor Poolse Gezinnen w Roosendaal oferuje pomoc dla dzieci i młodzieży (Jeugdhulp) oraz wsparcie dorosłych w ramach Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning, czyli ustawy o wsparciu społecznym) po polsku, polskojęzycznym rodzinom mieszkającym w Niderlandach, które mają problemy, z jakimi same sobie nie radzą. Strona wymienia uzależnienie jednego z rodziców, długi, rozpadające się małżeństwo, kłopoty w kontaktach ze szkołą dziecka i z lekarzami. Pracownicy przychodzą do domu. W zespole są pedagodzy, psycholożka i pracownicy socjalno-pedagogiczni. Do oferty należą poradnictwo rodzinne, terapia par, konsultacje psychologiczne, interwencja kryzysowa, doradztwo budżetowe i pomoc w kontaktach z instytucjami, a także porada prawna, którą według strony zapewnia bezpłatnie współpracująca kancelaria.

Warunki są jasno opisane. Pomoc jest dla rodzin polskiego pochodzenia, które mieszkają w Niderlandach na stałe (pobyt tymczasowy nie wchodzi w grę) i potrzebują Jeugdhulp lub Wmo. Centrum nie przyjmuje zleceń prywatnych: wniosek o pomoc musi iść oficjalną drogą przez gminę. Zadzwonić lub napisać można w dni robocze od 9.00 do 17.00, ale sama pomoc jest przyznawana przez gminę. Strona nie podaje, z którymi gminami Centrum współpracuje, więc przed liczeniem na wizytę warto zapytać, czy obsługuje właśnie waszą.

Pomoc Holandia działa w Tilburgu, w regionie Hart van Brabant, czyli w Tilburgu, Waalwijk i okolicznych gminach, od ponad dziesięciu lat. To pomoc w ramach Wmo i ustawy o pomocy młodzieży (Jeugdwet) dla polskich mieszkańców regionu: wsparcie w prowadzeniu domu i papierów, pomoc w rozmowach z gminą, przy formularzach i odwołaniach od decyzji (bezwaar), poradnictwo wychowawcze, wsparcie przy rozwodach, interwencje kryzysowe. Rodziny odwiedza się w domu, a organizacja jest wpisana do rejestru SKJ (Stichting Kwaliteitsregister Jeugd), czyli rejestru jakości w pomocy młodzieży. Kontakt jest wyłącznie mailowy (info@pomocholandia.nl), a wizyty tylko po umówieniu. Lekarze rodzinni i specjaliści mogą kierować klientów przez zabezpieczoną pocztę medyczną (ZorgMail), a skierowania od specjalistów medycznych i społecznych są rozpatrywane w pierwszej kolejności. Strona zapowiada też rozszerzenie oferty o wsparcie dla osób, którym piętrzą się długi, zaległości i papiery, ale szczegółów jeszcze nie podaje.

Kiedy zgłosić się samemu

Jeśli stracisz pracę, a z nią łóżko, albo masz przeczucie, że to się za chwilę stanie, napisz lub zadzwoń do Barki od razu, nie czekaj, aż skończą się pieniądze i znajomi. Jeśli mieszkasz w Niderlandach z rodziną i toniesz w długach, w kłótniach albo w uzależnieniu jednego z domowników, a dzieci to widzą, pierwszym adresem jest gmina. Według Rijksoverheid (oficjalnego portalu rządu Niderlandów) wniosek o wsparcie z Wmo składa się w gminie, w punkcie Wmo (Wmo-loket) albo w wijkteamie (lokalnym zespole pomocy w dzielnicy), a gmina ma sześć tygodni na zbadanie sytuacji. Pomoc młodzieży zgłasza się również w gminie, a czasem wystarcza skierowanie od lekarza rodzinnego. Polskojęzyczne organizacje działają w ramach tego systemu.

Dokumenty to osobny wątek. Bez numeru BSN (dostaje się go przy wpisie do BRP lub RNI) trudno o legalną pracę, konto w banku i ubezpieczenie. Według raportu IVO z 2021 roku bez wpisu do BRP nie ma prawa do bijstand, choć na prawo do WW wpis nie ma wpływu. O tym, jak to ułożyć, pisałem w poradniku o GBA, BSN i DigiD (GBA to dawna nazwa rejestru BRP), a o samym zasiłku w tekście o bijstand i o WW.

Warto też przeczytać, zanim w ogóle się przyjedzie. Z perspektywy telefonu najwięcej kłopotów widać u tych, którzy zdali się na jeden pakiet: praca, kwatera, ubezpieczenie od jednego pośrednika. Dlatego polecam checklistę na pierwsze 30 dni, tekst o zakwaterowaniu przez agencję i o prawach pracownika tymczasowego. Gdy sprawa dotyczy prawa, pomaga bezpłatny Juridisch Loket (punkt bezpłatnej porady prawnej). A o ubezpieczeniu zdrowotnym na 2027 rok dobrze pomyśleć właśnie teraz, na jesieni.

Numer, który trzeba mieć wcześniej

Po takich rozmowach rozłączam się i nie wiem, co będzie dalej. Tłumacz zna początek historii, rzadko koniec. Wiem tylko, że czasem rozmowa kończy się tym, że ktoś zapisuje numer telefonu, i że taki numer lepiej mieć przed kryzysem niż po nim. Dlatego opisałem te trzy adresy.

OrganizacjaDla kogoJak się zgłosićKontakt
BarkaOsoby bezdomne lub zagrożone bezdomnością, głównie z Europy Środkowej i WschodniejBezpośrednio: zespół w mieście, centrum w Utrechcie, Hadze lub Eindhoven, formularz na stronieteam.utrecht@barkanl.org
Centrum voor Poolse GezinnenPolskojęzyczne rodziny mieszkające w Niderlandach (Jeugdhulp, Wmo)Zapytanie telefoniczne lub mailowe, pomoc przez gminęinfo@poolsegezinnen.nl
Pomoc HolandiaPolscy mieszkańcy regionu Hart van Brabant (Wmo, Jeugdwet)Mail, wizyty po umówieniu, pomoc przez gminęinfo@pomocholandia.nl

Źródła

polubień8
Udostępnij:
Powrót do bloga
Zamów tłumaczenie dokumentuTłumacz przez telefon lub wideo