Dziennik tłumacza #19: Moja córunia!
Sobotni wieczór, oddział intensywnej terapii i telefon do Polski. Tłumacz oddaje lekarzowi i ojcu każde słowo, także to najtrudniejsze.

Sobota, za kwadrans dziewiąta wieczorem. Na ekranie system informuje, że czeka rozmowa telefoniczna na trzydzieści minut, temat „Służba zdrowia”. Naciskam, żeby przyjąć, i od razu słyszę lekarza. Obok tabletu stoi szklanka wody.
„Dobry wieczór, dziękuję, że pan jest”, mówi lekarz. Głos ma zmęczony i bardzo spokojny, mówi wolniej, niż mówi się do kolegi z pracy. „To będzie ciężka rozmowa. Najpierw powiem panu, o co chodzi, a potem zadzwonię do rodziny.”
Trzy słowa
Lekarz jest dyżurnym na oddziale intensywnej terapii w szpitalu pod Amsterdamem. Zanim zadzwoni do rodziny, wyjaśnia mi, o co chodzi. Na tablecie wpisuję trzy słowa, które muszą mi wyjść z ust bez zająknięcia w obu językach: niedotlenienie mózgu, śpiączka farmakologiczna, respirator. Siadam prosto, bo głos siedzącego człowieka brzmi inaczej niż głos kogoś pochylonego nad biurkiem. Reszty nauczyły mnie lata i wiele takich rozmów: moje własne słowa nie mają tu nic do roboty. Mam oddać cudze.
Pacjentka to młoda Polka. Przywieziono ją po reanimacji, jej mózg przez kilka minut nie dostawał tlenu, ale udało się przywrócić krążenie. Współlokatorzy z mieszkania od agencji pracy powiedzieli, że brała narkotyki, możliwe więc, że je przedawkowała. Od przyjęcia jest w śpiączce farmakologicznej, a jej stan cały czas się pogarsza.
„Dzisiaj przestały jej samodzielnie pracować płuca”, mówi. „Utrzymuje ją przy życiu tylko respirator.”
Numer do rodziny dostał z agencji. Nikt jeszcze z nikim nie rozmawiał. Chce powiedzieć, że lekarze nie mogą już nic zrobić, że zamierzają ją odłączyć od aparatury i że rodzina może przyjechać, ale tylko po to, żeby się pożegnać. Pytam, czy wie, kto odbierze. Nie wie. Ustalamy jedną rzecz: przedstawię siebie i jego, a potem będę mówił w pierwszej osobie, jak on. Ten, kto odbierze, ma słyszeć lekarza, nie mnie.
Halo
Słyszę, jak lekarz wybiera numer. Sygnał, drugi, czwarty. Za piątym ktoś podnosi słuchawkę. Męski głos, trochę zachrypnięty, w tle telewizor.
„Halo?”
Przedstawiam się po polsku. Mówię, że jestem tłumaczem, że na tej samej linii jest lekarz ze szpitala w Holandii, który chce z panem porozmawiać, a ja będę tłumaczył wszystko, co padnie po obu stronach. Cisza. Potem telewizor cichnie.
„Ze szpitala? O co chodzi?”
Lekarz pyta, czy rozmawia z ojcem pacjentki, i podaje jej imię i nazwisko. Tłumaczę. Mężczyzna odpowiada krótko, że tak, że to jego córka.
Lekarz mówi wszystko, co przed chwilą powiedział mnie, tylko jeszcze wolniej, z pauzami, w których można złapać oddech. Idę za nim zdanie po zdaniu. Reanimacja, mózg bez tlenu, płuca, respirator. Nie ma tu słów, które dałoby się zamienić na łagodniejsze, więc nie zamieniam żadnego. Potem pada zdanie, na które czekałem.
„Nie możemy już nic dla niej zrobić. Chcemy ją odłączyć od aparatury.”
Przez kilka sekund słyszę w słuchawce tylko oddech. Nie podpowiadam, nie dopytuję. Lekarz też milczy, potrafi to robić.
„Ale ona żyje. Przecież ona żyje.”
„Jej serce bije. Ale bez respiratora nie oddycha.”
Czternaście godzin
Lekarz mówi, że rodzina może przyjechać, ale po to, żeby się pożegnać. Że chce jeszcze poczekać, żeby ktoś zdążył dojechać z Polski. Mężczyzna zaczyna płakać. Nie głośno, tak jak płacze ktoś, kto siedzi w kuchni i nie chce obudzić domu.
„To moja córunia.”
Zatrzymuję się, na krócej niż sekundę. Po niderlandzku jest „dochter” i jest „dochtertje”. Pierwsze zabrzmiałoby jak formularz. Drugie jest bliżej, choć „córunia” to słowo ojca, który nosił ją kiedyś na rękach, i lekarz ma usłyszeć właśnie tego ojca. Mówię „het is mijn dochtertje”. Po drugiej stronie lekarz milknie. Słyszę, jak odkłada długopis.
„Do was jest czternaście godzin autem. Tyle mi to zajmie. A ja nie wiem, czy zdążę.”
Mówi jeszcze, że paliwo i opłaty kosztują, a do pierwszego daleko. Że ma kogoś, od kogo może pożyczyć, ale nie wie, czy to się uda dziś w nocy. Że nie chce obiecywać, skoro sam nie wie. Tłumaczę każde z tych zdań w tym samym tempie, w jakim je słyszę, bez żadnego dodatku, który mógłby brzmieć jak pocieszenie. Pocieszać może lekarz. Moja rola kończy się na tym, żeby jego słowa doszły w całości.
„Spróbuję. Naprawdę spróbuję.”
Lekarz odpowiada, że rozumie. Daje mu dobę. Prosi, żeby ojciec jechał, kiedy tylko będzie mógł, i żeby jechał ostrożnie. Dodaje, że jego córka nie jest sama, że ktoś jest przy niej przez cały czas. Po tej dobie będzie musiał podjąć trudną decyzję i wolałby ją podjąć z rodziną blisko, ale nie może czekać dłużej.
Mężczyzna pyta o adres. Dyktuję go cyfra po cyfrze, a on powtarza i słyszę, jak ktoś szuka długopisu po szufladach. Kiedy kończymy, przez chwilę nic nie mówi.
„Jadę. Dziękuję, panie doktorze.”
Rozłącza się pierwszy, nagle, jakby bał się, że przy kolejnym słowie nie ruszy z miejsca.
Po rozmowie
Lekarz dziękuje mi i mówi, że to była ciężka rozmowa. Odpowiadam krótko, że tak. Linia cichnie. Na tablecie zostały trzy słowa i adres szpitala. Szklanka wody stoi nietknięta.
Nie wiem, czy ojciec dojechał. Jeśli wyjechał od razu, byłby na miejscu w niedzielę koło południa. Jeśli musiał najpierw pożyczyć pieniądze albo znaleźć kogoś na zastępstwo, to później. Doba kończyła się w niedzielę wieczorem. Liczę to czasem, choć wiem, że nic mi to nie da. Szpital nie zadzwoni, żeby powiedzieć mi, jak się skończyło, i dobrze. Dla szpitala jestem głosem na jedną rozmowę.
Lekarz mówi „uw dochter”, a ja po polsku mówię „pana córka”. Dla tego mężczyzny najgorsza wiadomość w życiu przyszła moim głosem. Nie ja ją wymyśliłem i nie ja ją podyktowałem, ale to ja ją wypowiedziałem pierwszy. Dlatego nie wolno mi niczego dodać ani zabrać. To, co we mnie zostaje, wychodzi później, zwykle przy zmywaniu naczyń.
Warto wiedzieć
- Pacjent i jego rodzina nic nie płacą za tłumacza. Szpital ma na takie rozmowy specjalne środki.
- Nie proś o tłumaczenie dziecka ani nastolatka, także w takiej rozmowie. Bliski dorosły nie ma obowiązku zachowania tajemnicy i sam przeżywa to, co tłumaczy.
- Tłumacza wpisanego do rejestru tłumaczy przysięgłych (Rbtv) obowiązuje ustawowa tajemnica (art. 29 Wbtv). To, co usłyszy w rozmowie, zostaje w rozmowie.
Na koniec
„Doba to dwadzieścia cztery godziny. Droga zajmie z nich czternaście.”





